دانشگاه فردوسی مشهد رخساره‌های رسوبی 2008-787X 14 2 2022 02 20 Evaluation of the sediment pollution status of the south ponds and the west shore of Urmia Lake ارزیابی آلودگی نهشته‌های تالاب‌های جنوب و سواحل باختری دریاچه ارومیه 41672 10.22067/sed.facies.2022.47069 FA محمود شرفی استاد یار گروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران 0000-0001-6433-9845 راضیه لک دانشیار پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین شناسی کشور، تهران، ایران Journal Article 2020 09 03 The tectonic depression Urmia Lake in the northwest of Iran is receiving a lot of erosional sediments of the geological structures and waste materials of the industrial, mining and agricultural activities. Fifteen surface samples including sandy and muddy sand sediments of the studied area have selected and analyzed by ICP. Based on average values of heavy metal concentration the ranking of intensity of heavy metal pollution of the studied area sediments is as follows: Al> Fe> Mn> Ba> Cr> Ni> Zn> Cu> Co. The concentrations of Ni, Mn and Cr are much higher than Consensus-based PEC (probable effect concentration) and Iran Standard (especially in south and southwest sites of the lake) that display very high probability of the harmful biological and environmental effects of heavy metal in these sites. the mean concentration EF in the studied sites displays industrial and mining effects in enrichment of the heaviest metals especially Ni, Cr and Cu (moderate to moderately severe enrichment) in the south and southwest transects and Cu (moderately severe) in the Jabal transect. the mean contamination factor value display considerable enrichment for Ni, Cr and Cu and partly for Mn especially in south and southwest transects. The modified degree of contamination for all of transects with the exception of the Jabal Kendy site in the southwest lake that have moderate contamination, displays low contamination. Geoaccumulation index for all of transects displays no to moderate enrichment. In general, concentration of the toxic metals of the studied sediments displays low biological hazard (except for Cu and Ni). دریاچه ارومیه که یک فرورفتگی زمین ­ساختی در شمال باختر ایران است که سالانه دریافت کننده مقادیر زیادی رسوبات فرسایش یافته از ساختارهای زمین­ شناسی و مواد باطله حاصل از فعالیت­‌های صنعتی، معدن‌کاری و کشاورزی است. در این پژوهش، تعداد 15 نمونه سطحی از رسوبات ماسه­‌ای و ماسه گلی به صورت متمرکز از ناحیه مورد مطالعه برداشت و تحت آنالیز عنصری قرار گرفته است. بر مبنای میانگین تمرکز عناصر فلزی در رسوبات ناحیه مورد مطالعه، شدت آلوده‌کننده‌های فلزی به ترتیب شامل Al>Fe>Mn>Ba>Cr>Ni>Zn>Cu>Co است. میزان تمرکز Ni ،Mn و Cr‌ به ویژه در ایستگاه‌های جنوبی و جنوب باختری دریاچه در حد بالاتری از consensus-based PEC و استاندارد ایران بوده که بیانگر احتمال نسبتاً بالای بروز اثرات زیستی نامطلوب این فلزات در این ایستگاه‌­ها است. میانگین عامل غنی شدگی در ایستگاه­‌های مورد مطالعه تأثیر فعالیت‌های صنعتی و معدن‌کاری در غنی­ شدگی بیشتر عناصر فلزی به ویژه Ni ،Cr و Cu‌ (آلودگی متوسط تا نسبتاً شدید) در ایستگاه‌­های جنوبی و جنوب باختری و Cu (نسبتاً شدید) در سایت جبل را نشان می‌دهد. میانگین عامل غنی‌شدگی‌ برای عناصر Ni ،Cr‌ ،Cu و تا حدی Mn‌ به ویژه در ایستگاه‌­های جنوبی و جنوب باختری دریاچه آلودگی متوسط تا قابل توجه را نشان می‌دهد. درجه آلودگی اصلاح شده برای تمامی ایستگاه­‌ها به جز ایستگاه جبل‌کندی در جنوب باختر دریاچه که دارای آلودگی متوسط است، آلودگی پایین را نشان می‌دهد. عامل تجمع زمین شناختی برای تمامی ایستگاه­‌ها در حد عدم آلودگی تا آلودگی متوسط است. به طور کلی، غلظت عناصر فلزی سمی در رسوبات مورد مطالعه (به جز Cu و Ni) به لحاظ مخاطرات زیست محیطی پایین است.